သင်၏ နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုကို သင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွက် “ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု (tune-up)” တစ်ခုကဲ့သို့ မှတ်ယူပါ။ သင်ကိုယ်တိုင် ကျန်းမာရေး အပြည့်အဝရှိသည်ဟု ခံစားရသော်လည်း ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုများသည် ဖြစ်လာနိုင်ခြေရှိသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို မပြင်းထန်မီ ကြိုတင်သိရှိနိုင်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤသို့စစ်ဆေးရာတွင် အမှန်တကယ် ဘာတွေလုပ်ဆောင်သနည်း။ မည်သည့်စစ်ဆေးမှုများက မရှိမဖြစ်လိုအပ်သနည်း။
ဆရာဝန်များသည် သင့်အသက်၊ ကျား/မ နှင့် မိသားစုရာဇဝင်အပေါ် မူတည်၍ စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ပေးမည်ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ကျန်းမာရေးအတွက် အခြေခံအကျဆုံး စံနှုန်းစစ်ဆေးမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
၁။ အသက်ဆိုင်ရာ အခြေခံလက္ခဏာများ (The Vital Signs)
အသေးစိတ်စစ်ဆေးမှုများ မစတင်မီ ဆရာဝန်က သင့်ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြေခံအခြေအနေကို အရင်ဆုံး တိုင်းတာပါမည်။ ၎င်းသည် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းတိုင်း၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။
- သွေးတိုး (Blood Pressure): သွေးတိုးရောဂါသည် လက္ခဏာမပြတတ်သော်လည်း နှလုံးရောဂါ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်းသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်သည်။ ကျန်းမာသော သွေးဖိအားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် 120/80 mmHg ဝန်းကျင်ဖြစ်သည်။
- နှလုံးခုန်နှုန်းနှင့် အသက်ရှူနှုန်း: ၎င်းတို့သည် နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်နှင့်ပတ်သက်သော အခြေအနေများကို သိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
- ခန္ဓာကိုယ်အချိုးအစား (BMI): အရပ်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် သင်သည် ကျန်းမာသော ကိုယ်အလေးချိန်အတွင်း ရှိမရှိကို ဆရာဝန်က ဆုံးဖြတ်နိုင်ပြီး ၎င်းသည် ဆီးချိုနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။
၂။ သွေးစစ်ခြင်း – အတွင်းပိုင်းကို ကြည့်ရှုခြင်း
ရိုးရှင်းသော သွေးဖောက်စစ်ဆေးခြင်းက သင့်အတွင်းအင်္ဂါများ မည်သို့အလုပ်လုပ်နေသည်ကို အချက်အလက်များစွာ ဖော်ပြပေးနိုင်သည်။
- သွေးဆဲလ်အပြည့်အစုံ စစ်ဆေးခြင်း (CBC): နီသောသွေးဆဲလ်၊ ဖြူသောသွေးဆဲလ်နှင့် သွေးဥမွှားများကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် သွေးအားနည်းခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် သွေးခဲခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို စစ်ဆေးသည်။
- ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု (CMP): ၎င်းသည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်၊ အီလက်ထရိုလိုက် (Electrolyte) ညီညွတ်မှုနှင့် ကျောက်ကပ်၊ အသည်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို တိုင်းတာသည်။
- ကိုလက်စထရော စစ်ဆေးခြင်း (Lipid Panel): ကောင်းသောကိုလက်စထရော (HDL)၊ မကောင်းသောကိုလက်စထရော (LDL) နှင့် ထရိုင်ဂလစ်စရိုက် (Triglycerides) တို့ကို တိုင်းတာသည်။ ဤဓာတ်များ မြင့်မားနေခြင်းသည် နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သော အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။
- သွေးတွင်းသကြားဓာတ် (A1C): ၎င်းသည် ဆီးချိုရောဂါ အကြိုအဆင့် သို့မဟုတ် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါကို စစ်ဆေးရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
၃။ သက်တမ်းအလိုက် စစ်ဆေးမှုများ
ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေများ ပြောင်းလဲလာပြီး လိုအပ်သော စစ်ဆေးမှုများလည်း ပြောင်းလဲလာသည်။
အသက် ၂၀ နှင့် ၃၀ အရွယ်များ
- လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများ (STI) စစ်ဆေးခြင်း: လိင်မှုကိစ္စ တက်ကြွသူများအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။
- သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း (Pap Smear): အမျိုးသမီးများအတွက် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်တစ်ကြိမ် စစ်ဆေးရန် အကြံပြုထားသည်။
- အရေပြားစစ်ဆေးခြင်း: အရေပြားကင်ဆာ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ဖွယ် မှဲ့များကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်း။
အသက် ၄၀ နှင့် ၅၀ အရွယ်များ
- ရင်သားဓာတ်မှန် (Mammograms): ပုံမှန်အားဖြင့် ရင်သားကင်ဆာအတွက် အသက် ၄၀ သို့မဟုတ် ၄၅ နှစ်မှ စတင်စစ်ဆေးသည်။
- အူမကြီးကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း: ယခုအခါ အသက် ၄၅ နှစ်မှ စတင်ရန် အကြံပြုထားသည်။ ၎င်းတွင် မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Colonoscopy) သို့မဟုတ် ဝမ်းစစ်ခြင်းများ ပါဝင်နိုင်သည်။
- ဆီးကျိတ်စစ်ဆေးခြင်း: အမျိုးသားများသည် အသက် ၅၀ မှစ၍ (ဖြစ်နိုင်ခြေများပါက ထိုထက်စော၍) ဆီးကျိတ်ဆိုင်ရာ (PSA) စစ်ဆေးခြင်း၏ ကောင်းကျိုးဆိုးကျိုးများကို ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။
၄။ စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် လူနေမှုဘဝ
ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှုဆိုသည်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာသက်သက် မဟုတ်ပါ။ သင့်ဆရာဝန်သည် အောက်ပါတို့ကိုလည်း စစ်ဆေးသင့်သည်။
- စိတ်ကျရောဂါနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု: မေးခွန်းလွှာတိုများမှတစ်ဆင့် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်။
- အိပ်စက်မှု အရည်အသွေး: အိပ်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (Sleep Apnea) သို့မဟုတ် နာတာရှည် အိပ်မပျော်ခြင်း လက္ခဏာများကို စစ်ဆေးရန်။
- ကာကွယ်ဆေး အခြေအနေ: မေးခိုင်၊ တုပ်ကွေး၊ COVID-19 နှင့် ရေယုန် (သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက်) ကာကွယ်ဆေးများ ထိုးနှံထားမှု ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန်။
မည်သို့ပြင်ဆင်မည်နည်း
စစ်ဆေးမှုတွင် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်ရန် အောက်ပါအတိုင်း ပြင်ဆင်ပါ –
- လိုအပ်ပါက အစာဖြတ်ပါ: အချို့သော သွေးစစ်ဆေးမှုများ (သကြားဓာတ်နှင့် ကိုလက်စထရောကဲ့သို့) အတွက် ၈ နာရီမှ ၁၂ နာရီအထိ အစာမစားဘဲ နေရန်လိုအပ်သည်။
- စာရင်းပြုစုပါ: သင်ခံစားနေရသော လက္ခဏာမှန်သမျှ (သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ) ရေးမှတ်လာပါ။
- မိသားစုရာဇဝင်ကို သိထားပါ: သင့်ဆွေမျိုးရင်းချာများတွင် မကြာသေးမီက ရောဂါတစ်ခုခု တွေ့ရှိထားခြင်း ရှိမရှိ ဆရာဝန်ကို ပြောပြပါ။
ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက် ပိုကောင်းပါသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုများကို ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် သင်သည် အသက်ရှည်ရုံသာမက ကျန်းမာပျော်ရွှင်သော ဘဝကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
